In juni 2025 publiceerde het European Parliamentary Forum for Sexual and Reproductive Rights (EPF) een opvolgrapport over de antigenderfinanciering in Europa. Daaruit blijkt dat in de periode 2019-2022 het totaalbedrag van antigenderfinanciering in Europa steeg met maar liefst 23%. In de periode 2019-2023 bedroeg de totaalfinanciering 1,18 miljard USD. Ongeveer 73% van die financiering kwam vanuit 27 Europese landen, 18% vanuit Rusland en 9% vanuit de VS.
Antigenderfinanciering richt zich o.a. tegen abortus, gebruik van voorbehoedsmiddelen, LGBTQ+ rechten, seksuele voorlichting op school, gendergelijkheid en sinds kort ook draagmoederschap. De oorsprong van deze financiering is terug te leiden naar zo’n 270 (extreem)religieuze en antirechtenbewegingen actief in Europe, die weerklank vinden bij Europese extreemrechtse partijen zoals Fidesz en Rassemblement National en aanslaan bij autoritaire regimes zoals Hongarije en tot voor kort Polen.
Van Moskou tot Washington, van Brussel tot Boedapest, deze financiering speelt een belangrijke rol in hoe wetten, beleid en publieke opinie rond gender, seksualiteit en reproductieve rechten worden hervormd. En het wordt van alle kanten op ons afgevuurd.
De Russische antigenderfinanciering richt zich vooral op anti-abortusactivisme en wordt aangevoerd door oligarchen, door de eigen goed gefinancierde anti-abortusbeweging en door Ruslands jarenlange strategie om Europees christelijk rechts te infiltreren en te mobiliseren voor geopolitieke doeleinden. Door de Covid-19 pandemie en de internationale sancties na de Russische inval in Oekraïne werden deze cross-border netwerken en financiering verstoord en sindsdien richt Rusland de financiering meer op binnenlands antigenderactivisme.
Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan beïnvloedt Amerikaans christelijk rechts niet alleen het beleid, sinds Trumps tweede presidentschap schrijft ze het. Met aanhangers in de hele regering verandert christelijk rechts de Amerikaanse macht in een wereldwijde megafoon voor religieus extremisme. Via hun allianties met Europese politieke partijen, denktanks en lobbyisten voeren ze een gecoördineerd offensief tegen liberale landen in Europa.
Het grootste deel van deze Amerikaanse antigenderfinanciering zit geconcentreerd bij 19 non-profit organisaties zoals o.a. de Alliance Defending Freedom International (ADFI), het European Center for Law and Justice (ECLJ) en de World Youth Alliance (WYA). Het lobbywerk van ADFI richt zich op het Europees Parlement en wil vooral het gedrag van de conservatieve en rechtse parlementsleden beïnvloeden. Het ECLJ richt zijn pijlen op het Europese rechtssysteem en probeert de geloofwaardigheid van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) te ondermijnen. Het WYA probeert vooral jongeren voor de zaak te winnen en klaar te stomen om het antigenderleiderschap over te nemen.
Daarnaast zijn er ook rechtse en libertaire denktanks waaronder de Heritage Foundation die recent heel actief geworden is in Europa. Hoewel ze niet de grootste financiële voetafdruk hebben in Europa, zijn ze heel actief in het smeden van partnerschappen met nieuw opgerichte Europese denktanks. De Heritage Foundation is vooral bekend om haar betrokkenheid bij Project 2025, een project dat men op deze manier ook in Europa hoopt binnen te loodsen.
Het overgrote deel van de Amerikaanse antigenderfinanciering komt vanuit de rechtse miljardairsklasse, met een aantal heel rijke families zoals de DeVos familie, de Uihlein familie, de gebroeders Koch en de Green familie als geldschieters. Daarnaast zijn er ook tal van Donor-Advised Funds (DAF) voor geldschieters die liever anoniem blijven maar toch van een belastingvoordeel willen genieten.
Ook binnen Europa stimuleert een krachtige privéfinancieringsmachine religieus en antigenderextremisme. Naast traditionele stichtingen steken ook kapitaalkrachtige aristocraten, ultraconservatieve tech-elites en ideologisch gelijkgestemde bedrijven geld in de antigenderbeweging. Ook kleine familiebedrijven worden onder het mom van het verdedigen van “christelijke waarden” om donaties gevraagd. Ondertussen wint een katholiek financieel netwerk stilletjes terrein, niet alleen door activisme te financieren, maar ook door het politieke speelveld in Europa te hervormen.
In dat kader is vooral de opkomst van de nieuwe klasse van nouveau riche tech-ondernemers, of “tech bros” zoals ze vaak worden genoemd, opvallend. De bekendste onder hen is natuurlijk Elon Musk, eigenaar van X, die ondertussen geen geheim meer maakt van zijn extreemrechtse standpunten en steun voor radicaal-rechtse politieke leiders zoals Milei, Bolsonaro, Orbán, Meloni en Teodorescu. Ook die andere tech-magnaat, Peter Thiel, oprichter van PayPal en Palantir Technologies, en de man achter Project 2025, loopt steeds meer in de kijker. In Europa profileert Marek Španěl, een Tsjechische miljardair en CEO van Bohemia Interactive (video game developer), zich als grote geldschieter voor campagnes tegen abortus en LGBTQ+ rechten. Nog een gaming magnaat betrokken bij de extreemrechtse beweging is Frederik Wester, CEO van het Zweedse Paradox Interactive. Hun betrokkenheid benadrukt ook de rol van de gamingindustrie bij ideologische radicalisering en polarisatie.
Maar niet alleen privégeld wordt naar de antigenderbeweging versluisd, ook de belastingbetaler betaalt mee. Van Polen tot Hongarije, en via EU-mechanismen, wordt belastinggeld direct en indirect gekanaliseerd naar antirechtenactivisme via gesubsidieerde scholen, staatsmedia of politieke partijfinanciering. Het gaat niet alleen om wie de beweging financiert, maar ook om hoe diep deze al verankerd is in de politieke mainstream (politieke partijen, publieke financiering).
Door de opkomst van politieke actoren in de antigenderbeweging verschuift ook de macht binnen die beweging stilaan naar transnationale politiek georiënteerde netwerken, waaronder het Political network for Values (PNfV), de National Conservatism Conference (NatCon) en de Alliance for Responsible Citizenship (ARC).
Het PNfV startte een netwerk van antigendergroepen uit Noord- en Zuid-Amerika en Europa samen met o.a. de eerder vermelde ADFI alsook CitizenGo, het gekende wereldwijde petitieplatform in 12 talen. Natcon is vooral bekend om zijn conferenties met radicaal-rechtse high-profile politici zoals Viktor Orbán, Nigel Farage, Eric Zemmour en JD Vance. De ARC brengt dan weer voornamelijk Australische en Britse economische elites en rechtsgezinde denkers samen zoals Jordan Peterson, gekend omwille van zijn misogyne standpunten en Bjorn Lomborg, een Deens klimaatscepticus. Dit resulteert in een rare mix van antigenderideologie, hypervrijemarkteconomie en klimaatscepticisme.
Sociale media hebben de verspreiding van antigenderverhalen aanzienlijk versneld. Platformen zoals X zijn centrale strijdvelden geworden voor antirechtenretoriek, met algoritmen die emotionele en polariserende inhoud bevoordelen. Religieuze en anti-rechten extremisten hebben sociale media tot een strategische prioriteit gemaakt en geavanceerde digitale vaardigheden ontwikkeld om het medium effectief te benutten. Aanvankelijk kwam deze focus voort uit noodzaak, aangezien veel van deze actoren werden uitgesloten van de reguliere media. Deze vroege investering is echter uitgegroeid tot een concurrentievoordeel, waardoor velen nu beter presteren dan progressieve en reguliere actoren op belangrijke platforms.
Volgens een studie van Politico hadden Europarlementsleden die zijn aangesloten bij de radicaal-rechtse fractie Patriotten voor Europa (PfE), waartoe ook Vlaams Belang behoort, de sterkste positie op TikTok in 2024, met in totaal meer dan 1,38 miljoen volgers. Ze plaatsten ook meer videocontent en kregen het hoogste aantal likes van alle partijgroepen, met Jordan Bardella van het Franse Rassemblement National als een van de succesvolste figuren.
Naast sociale media investeerden religieuze en antirechtenextremisten, zowel intellectueel als financieel, ook zwaar in traditionele media en in het creëren van eigen mediakanalen. Dit vormt een kernonderdeel van hun strategie om politieke macht te verwerven. Nina Horaczek van het Oostenrijkse mediakanaal Falter schetst zeven stappen waarmee extreemrechts het medialandschap verovert om politieke dominantie te bereiken: (1) een eigen media-imperium uitbouwen; (2) angst aanwakkeren door desinformatie; (3) critici besmeuren; (4) inhoud versterken via sociale media; (5) druk uitoefenen op de persvrijheid; (6) controle verwerven over de publieke omroep en (7) tegenstanders financieel ruïneren.
Wat duidelijk blijkt uit deze studie is dat de religieuze en anti-rechtenbewegingen in Europa een nieuwe fase zijn ingegaan, die wordt gekenmerkt door een versteviging van de eigen infrastructuren voor kennisproductie en elitevorming via denktanks en politieke stichtingen en netwerken. Het doel van die infrastructuur is drieledig: nieuwe vormen van kennis produceren en verspreiden die door politieke actoren kunnen worden aangewend, platformen voor anti-gender perspectieven aanbieden, niet alleen als veilige ruimte maar ook gericht op het verschuiven van het Overton-venster naar extreemrechtse ideologieën en tot slot een groeiende extreemrechtse anti-mensenrechten elite cultiveren en klaarstomen om invloedrijke posities in te nemen eens ze politieke macht verwerven.
Dit stuk is een samenvatting / vertaling van de studie van EPF: https://www.epfweb.org/node/1147