“Grote zaal” by Faculteitsbibliotheek Letteren & Wijsbegeerte, CC BY-SA 2.0
Begin november 2025 publiceerde Doorbraak een artikel over de controverse rond het werk van UGent-professor Bouke De Vries. Die laatste kwam eerder dat jaar in opspraak door een artikel van het journalistieke platform Apache. Daarin werd beschreven hoe De Vries in één van zijn artikels verschillende racistische (pseudo)wetenschappers citeerde. Het Doorbraak-artikel werd geschreven door Astrid Elbers, voorzitster van de “anti-woke” werkgroep Hypatia. Elbers meent dat de controverse rond het werk van De Vries een voorbeeld is van de linkse “cancelcultuur” die heerst aan de universiteit. Collega’s van De Vries maakten volgens haar gretig gebruik van het Apache artikel om een rechtse collega te “cancellen”. In deze tekst zullen we niet ingaan op deze claim. Maar we willen wel stilstaan bij deze passage uit het Doorbraak artikel:
“Volgens Olbrechts [de Apache journalist, nvdr] zou De Vries in 2024 een rist racistische pseudowetenschappers gelegitimeerd hebben door hen in een artikel te citeren. Een opmerkelijke claim die een grondige onderbouwing behoeft. Maar die blijft uit.”
Dat is een vreemde stelling. In het Apache artikel waarnaar Elbers verwijst worden er namelijk verschillende figuren besproken die door De Vries geciteerd worden. Telkens legt Olbrechts uit waarom de figuren in kwestie problematisch zijn. Maar misschien wil Elbers meer. Om tegemoet te komen aan die vraag, zullen we trachten hier die “grondige onderbouwing” te geven door de bibliografie van het artikel volledig uit te spitten.
Dat artikel, met als titel “The dysgenics objection to longtermism,” kan u hier terugvinden. In het artikel beweert De Vries onder andere dat de gemiddelde intelligentie van de wereldbevolking daalt door een zogenaamd proces van “dysgenics”. De theorie van “dysgenics” stelt dat de genetische kwaliteit van de mensheid daalt omdat teveel mensen met slechte genen kinderen krijgen en te weinig mensen met goede genen. De focus ligt daarbij vaak op intelligentie. Er is geen overtuigend empirisch bewijs voor het plaatsvinden van dergelijke “dysgenics”. Deze theorie circuleert vooral binnen een informeel netwerk dat bestaat uit een groep (vaak extreemrechtse) onderzoekers die aan de randen van de wetenschap opereren, maar ook uit racistische pseudowetenschappers die proberen om hun ideeën een schijn van academische geloofwaardigheid te geven. Om zijn beweringen over “dysgenics” te ondersteunen, citeert De Vries uitsluitend figuren uit dit netwerk. Verschillende van de door hem geciteerde werken horen duidelijk thuis in de categorie pseudowetenschap.
Hoewel De Vries in het artikel zelf geen uitspraken over ras doet, blijft het wel een feit dat hij consequent een hele groep auteurs citeert die bekend staan om het verdedigen van racistische pseudowetenschappelijke ideeën. Op Bluesky bekritiseerde evolutionair gedragswetenschapper Rebecca Sear het artikel voor de “uncritical (& selective) citations of a who’s who of scientific racists & eugenicists”. In een eerder academisch artikel had Sear al betoogd dat het door De Vries gebruikte concept “dysgenic fertility” geen valabel wetenschappelijk concept is.
Laten we nu de door De Vries geciteerde figuren in detail bekijken. Volgende lijst toont niet minder dan veertien geciteerde auteurs die bekendstaan om hun problematische (pseudowetenschappelijke) racistische ideeën. Merk op dat we hier enkel de bekendste figuren bespreken en de lijst dus onvolledig is. In alfabetische volgorde:
- Noah Carl
- Edward Dutton
- Emil Kirkegaard
- Richard Lynn
- Gerhard Meisenberg
- Helmuth Nyborg
- Adam Perkins
- Davide Piffer
- Heiner Rindermann
- Jan te Nijenhuis
- Russel T. Warne
- Volkmar Weiss
- Bo Winegard
- Michael Woodley of Menie
Opvallend is dat vijf van deze figuren direct gelinkt zijn aan de Human Diversity Foundation (HDF, onlangs herdoopt tot Polygenic Scores), een organisatie die zich expliciet tot doel stelt om racistische pseudowetenschap te produceren en te verspreiden naar een breed publiek. Voor wie meer wil weten over HDF hebben we een apart artikel geschreven. De figuren in kwestie zijn: Noah Carl, Edward Dutton, Emil Kirkegaard, Davide Piffer, Russell T. Warne en Bo Winegard.
Laten we beginnen met Emil Kirkegaard, misschien de opvallendste figuur in de bibliografie. Onderzoeksjournaliste Ashley Smart gaf volgende beschrijving van de figuur Kirkegaard:
“Kirkegaard is perhaps best known for his provocative writing on genetics and race. On his blog, he has asserted that Black Americans are less honest and less intelligent than their White counterparts; that affirmative action produces Black and Hispanic doctors who kill people with their incompetence; that Africans are excessively predisposed to violence; and that the hereditarian hypothesis of intelligence — roughly, the idea that races or ancestry groups differ in average intelligence in ways that are substantially attributable to genetics — is “almost certainly true.”
Kirkegaard heeft geen aantoonbare expertise in de onderwerpen waarover hij schrijft. Hij wordt dan ook niet serieus genomen in wetenschappelijke kringen. Om dit probleem op te lossen, richtte Kirkegaard HDF op, dat tot doel heeft zijn pseudowetenschappelijke ideeën in de mainstream te verspreiden. Ook richtte hij een eigen nep-academisch tijdschrift op: OpenPsych. Dat tijdschrift wordt volledig beheerd door Kirkegaard zelf en enkele van zijn race science-vrienden. Eén journalist omschreef het tijdschrift terecht als een “pseudo-science factory farm”. Er is geen objectieve kwaliteitscontrole: wie behoort tot het pseudowetenschappelijke clubje van Kirkegaard mag zich verzekerd zien van een publicatie. Kirkegaards organisatie nam ook Mankind Quarterly over, een eveneens pseudo-wetenschappelijk tijdschrift dat eerder in handen was van Pioneer Fund, een racistische organisatie die de voorloper vormt van HDF.
De Vries citeert twee papers van Kirkegaard, waarvan één gepubliceerd werd in OpenPsych. Handig genoeg biedt het OpenPsych artikel dat De Vries citeert een goede illustratie van de pseudowetenschappelijke aard van het tijdschrift. Bij de auteurs-informatie wordt vermeld dat Kirkegaard verbonden is aan het Arthur Jensen Institute. Dit instituut bestaat niet. Het verzinnen van affiliaties (al dan niet met bestaande instituten) is een terugkerend fenomeen in race science-kringen. Met uitzondering van één anonieme reviewer (Anon Anonsen, die blijkbaar geregeld hand- en spandiensten levert voor het tijdschrift), hebben alle reviewers banden met (pseudowetenschappelijke) race science. Gerhard Meisenberg en Heiner Rindermann staan hierboven in het lijstje en zullen straks nog besproken worden. Peter Frost schreef een bijdrage over rassenwetenschap op Aporia, het online magazine van Kirkegaards HDF.
De Kirkegaard-artikels waar De Vries naar verwijst hebben telkens Edward Dutton als co-auteur. Dutton is één van de meest geciteerde personen in de bibliografie van De Vries. Maar ook Dutton heeft geen expertise over IQ of erfelijkheid. Dutton studeerde theologie en heeft een doctoraat in religiestudies. Het is dan allicht geen toeval dat het merendeel van de Dutton-referenties in Bouke de Vries’ bibliografie monografieën betreft, met titels als Breeding the Human Herd: Eugenics, Dysgenics and the Future of the Species; The Genius Famine: Why we need geniuses, why they are dying out, why we must rescue them; en At Our Wits’ End: Why We’re Becoming Less Intelligent and What it Means for the Future.
Dutton is één van de kernleden van de media-arm van de Human Diversity Foundation. Vóór zijn incorporatie in HDF was hij al bekend als vlogger en YouTube-fenomeen, met filmpjes waarin hij zijn ideeën over rassen, intelligentie en erfelijkheid uiteenzet:
“Edward Dutton (AKA The Jolly Heretic) is a British YouTuber and proponent of pseudo-scientific “race science”, which purports that intelligence and other characteristics are almost entirely biologically determined, and varies significantly between “races” of people. Dutton taught at University of Oulu in Finland but was removed after an investigation by the university found him guilty of plagiarising a student’s dissertation.
Dutton has since taken to vlogging and independent eugenicist research and commentary. He has written for a number of fringe far-right journals, including the Quarterly Review and race science outlet OpenPsych. He sits on the advisory board of Mankind Quarterly and is a prominent individual in international race science circles.” (Bron)
Eén van de meermaals geciteerde werken van Dutton in De Vries’ paper is het boek Breeding the Human Herd: Eugenics, Dysgenics and the Future of the Species. Dit is geen academisch werk. Het boek werd uitgegeven door Imperium Press, een extreem-rechtse Australische uitgeverij. In April 2023 omschreef ze haar werking als volgt:
“You have been gaslit into thinking that these words – Aryan, right-wing, reactionary – are evil and abhorrent. For the first 99.98% of history people like us were the good guys, and in the near future and forever more we will again be on the ‘right side of history’.” (Bron)
Het OpenPsych artikel dat De Vries citeert heeft naast Kirkegaard en Duton Davide Piffer als auteur. Ook Piffer wordt niet serieus genomen door de wetenschappelijke gemeenschap. Race science is bovendien niet de enige pseudowetenschap waarmee Piffer zich bezighoudt. Hij gelooft ook in het bestaan van “extra-sensory perception” (het vermogen om op paranormale wijze zaken die ver verwijderd zijn waar te nemen) en meent dat hij zelf over deze gave beschikt. Piffer was naast Kirkegaard de co-stichter van OpenPsych. In een post op X noemde hij Afrikaanse immigranten die in Italië aankwamen “gorilla’s”. Hij zette later “zijn fout recht” op X door te zeggen dat gorilla’s “nobeler” zijn dan deze immigranten.
Een andere OpenPsych medewerker en HDF-lid geciteerd door De Vries is Noah Carl. Carl was een doctoraatsstudent aan Cambridge University, maar werd daar ontslagen door zijn activiteiten bij OpenPsych. Hij is nu werkzaam als redacteur van Aporia, het online-magazine van Kirkegaards HDF, samen met Bo Winegard, die ook terug te vinden is in de bibliografie van De Vries. Voor meer info over Aporia en Winegard, zie ons artikel over HDF. In 2020 werd Winegard nog gedwongen om een artikel terug te trekken (een zogenaamde “retraction”), omdat hij gebruik maakte van onbetrouwbare data over IQ van notoir racist Richard Lynn, die ook geciteerd wordt door De Vries.
Om de laatste geciteerde figuur uit de HDF-groep te bespreken, Russel T. Warne, moeten we eerst een omweg maken via Lynn. Richard Lynn kan gezien worden als de peetvader van de hedendaagse race science. Lynn was een belangrijk lid van de Pioneer Fund, de voorloper van HDF. Voor meer info over Pioneer Fund, zie ons artikel over HDF. Lynn maakte geen geheim van zijn racistische opvattingen. In de jaren ‘70 riep hij op tot het “uitfaseren van populaties van incompetente culturen” en in 2009 schreef hij nog een artikel op de wit-nationalistische website VDARE, waarin hij de “great replacement theorie” verdedigde. Hij meende ook dat de slechte economie van Ierland veroorzaakt werd door het lage IQ van de Ieren en dat de VS opgesplitst moest worden in raciaal homogene staten om “de witte beschaving” te redden. Lynn is vooral bekend van de zogenaamde “IQ-wereldkaart” waarin een overzicht gegeven wordt van het vermeende gemiddelde IQ van verschillende landen. De Lynn-dataset werd hevig bekritiseerd en wordt niet serieus genomen door mainstream IQ-onderzoekers. Ondertussen werd ook aangetoond dat Lynn sjoemelde met zijn data. Verschillende onderzoekers hebben gepleit om artikels die Lynns dataset gebruiken automatisch te weigeren of te retracten.
De Vries lijkt zich bewust van de kritiek op Lynns werk. Op p. 3, voetnoot 3 verwijst hij naar “justified criticism” van Lynns werk. Deze voetnoot vinden we echter niet terug in de pre-print versie van het artikel. Dit betekent waarschijnlijk dat de voetnoot er gekomen is nadat een van de reviewers kritiek had geleverd op het feit dat De Vries gebruikmaakt van Lynns data. De reactie van De Vries op die kritiek is echter veelzeggend. Om de kritiek te “weerleggen” verwijst hij naar een vermeende bevestiging van de merites van Lynns dataset door Russel T. Warne. De vraag is echter in hoeverre Warnes artikel gezien kan worden als een objectieve inschatting van Lynns werk. In één van zijn artikels geeft Warne namelijk aan dat zijn onderzoek betaald werd door Kirkegaards Human Diversity Foundation.
Gaan we over naar de volgende figuur uit De Vries’ bibliografie: Gerhard Meisenberg. De Vries citeert vier artikels van hem, waaronder een artikel dat Meisenberg samen met Lynn schreef. Over Meisenberg:
“Meisenberg was net als Lynn een tijd directeur van Pioneer Fund en is nog steeds hoofdredacteur van het pseudowetenschappelijke Mankind Quarterly en eveneens redacteur bij Emil Kirkegaards OpenPsych.” (Bron)
Ook Helmuth Nyborg, een andere auteur uit De Vries’ bibliografie, heeft banden met Kirkegaard. Nyborg staat bekend om zijn racistische opvattingen en banden met extreemrechts. Hij was in 2023 een spreker op het extreemrechtse Scandza Forum, waar hij sprak over een nakende catastrofe veroorzaakt door “laag-intelligente immigranten” die Europa overspoelen. In een EU-rapport over extreemrechts en radicalisering wordt Scandza Forum beschreven als een internationale bijeenkomst van wit-nationalisten. In 2019 stond Nyborg (samen met Dutton) al op de affiche van Scandza Forum, dat toen als thema “human biodiversity” had, een eufemisme dat vaak gebruikt wordt om te verwijzen naar racistische en ras-wetenschappelijke ideeën (zie ook de naam van Kirkegaards organisatie). De titel van het artikel van Nyborg dat De Vries citeert ligt geheel in lijn met de apocalyptische boodschap die hij verspreidde op Scandza Forum: “The decay of Western civilization: Double relaxed Darwinian Selection.”.
De volgende figuur uit De Vries’ bibliografie is Adam Perkins, van wie De Vries het boek The Welfare Trait citeert. Over Perkins en het boek vinden we het volgende:
“[Perkins’s] book The Welfare Trait proposed that “aggressive, rule-breaking and anti-social personality characteristics” can be “bred out” of society by reducing child support for those on the lowest incomes. Perkins actively engaged with far-right media outlets in promoting his book, appearing in hour-long interviews with Stefan Molyneux and Tara McCarthy. Molyneux doesn’t “view humanity as a single species because we are not all the same”, and argues that “ordinary Africans were better off under colonialism”. McCarthy was banned from YouTube for alleging a conspiracy to commit “white genocide”, and supports deporting naturalised citizens and “killing them if they resist”. Perkins himself attracted criticism last year for tweeting, alongside data from Kirkegaard, that Trump’s Muslim ban “makes sense in human capital terms.” (Bron)
Ook hier zien we dus weer een link met Kirkegaard opduiken. De volgende auteur uit de bibliografie, Heiner Rindermann, heeft nog nauwere banden met het netwerk. Over Rindermann lezen we het volgende:
“Rindermann publiceerde verschillende papers in OpenPysch en Mankind Quarterly en is zelf redacteur bij OpenPsych. In 2024 slaagde hij erin om een artikel te publiceren in het tijdschrift Discover Education over de lage resultaten op testen die cognitieve vermogens meten bij mensen uit zogenaamde ‘ontwikkelingslanden’. Om te tonen dat deze lage resultaten inderdaad te verwachten zijn, baseert Rindermann zich onder andere op anekdotische verhalen over zijn eigen ervaringen met mensen uit de betrokken landen. Zo verwijst hij onder andere naar gesprekken met taxichauffeurs en hotelreceptionisten om vervolgens conclusies te trekken over redeneervermogens. Na hevige kritiek werd het artikel achteraf terug ingetrokken wegens “concerns about the methodology and dataset used in [the] research”, waaronder “the prominence of individual examples taken from the author’s life”. (Bron)
De volgende auteur, Volkmar Weiss, is minder bekend buiten Duitsland, maar publiceerde volgens zijn eigen bibliografische overzicht ook meermaals in Mankind Quarterly en schreef lovende reviews van het werk van Lynn.
Ook Jan te Nijenhuis wordt geciteerd. Deze landgenoot van De Vries staat bij onze Noorderburen bekend om zijn problematische opvattingen over IQ en ras. Hij was ook een spreker op een controversiële geheime eugenetica-conferentie die plaatsvond aan University College Londen. Te Nijenhuis schreef ook voor Mankind Quarterly. In 2019 gaf hij een lezing voor de jongerenafdeling van Thierry Baudets Forum voor Democratie. De lezing ging over de vermeende daling van IQ in “de Westerse wereld”, met andere woorden: over de dysgenics-theorie. Tijdens de lezing doet hij zonder ondersteuning verschillende beweringen over het IQ van bevolkingsgroepen. Dit artikel fileert de denkfouten en problematische stellingen die te Nijenhuis in die lezing uiteenzet.
Komen we tot de laatste auteur van de lijst: Michael Woodley of Menie. Ook hier kunnen we terugverwijzen naar het oorspronkelijke Apache artikel voor een bespreking van de figuur Woodley. Hij is vooral berucht geworden door het feit dat een racistische schutter in zijn manifest verwijst naar een van de publicaties van Woodley. Als aanvulling kunnen we nog volgende passages meegeven uit een artikel geschreven naar aanleiding van Woodleys ontslag aan de VUB:
“Woodley blijkt een fervent aanhanger te zijn van de ideeën van de psychologen Richard Lynn, Arthur Jensen, Helmuth Nyborg en Philippe Rushton. Zo veel is duidelijk als je door zijn publicatierepertoire gaat. Al deze auteurs hebben de ‘verdienste’ om IQ te linken aan ‘oerrassen’. Rushton koppelt de levensgeschiedenistheorie, een belangrijk kader binnen de evolutionaire biologie, aan obscure raciale componenten. Dit slaat wetenschappelijk helemaal nergens op. […]
Woodley publiceert opvallend vaak in Mankind Quarterly, het tijdschrift waarvan precies zijn grote intellectuele voorbeeld Richard Lynn de huidige editor blijkt te zijn. Dit is althans op hun website te lezen. Dit tijdschrift heeft nauwe banden met het nog meer obscure tijdschrift Open Differential Psychology [nu OpenPsych, nvdr], met als editor de notoire white supremacist Emil W. Kirkegaard, een pleitbezorger van ‘biodiversiteit’ in psychologisch onderzoek. Voor de goede gang van zaken wil ik terloops opmerken dat de man niet eens over een diploma psychologie beschikt.
[…]
Samengevat, Woodley mag zichzelf dan, net als Lynn, Rushton en consoorten, omschrijven als absoluut niet racistisch (sic). Het blijft moeilijk om dergelijke statements te geloven op basis van de wetenschappelijke studies rond dysgenetica en de interpretaties van hun resultaten en politieke aanbevelingen.” (Bron)
Woodley schreef ook samen een boek met de hierboven besproken Edward Dutton, waarin ze de theorie van dysgenics verdedigen. Hij verscheen ook op Duttons YouTube kanaal. Net als de reeds vermelde Piffer is Woodleys voorliefde voor pseudowetenschappen niet beperkt tot race science. Woodley schrijft ook over mediums en communicatie met de doden. Er staan zeven artikels en boeken van Woodley in De Vries’ bibliografie. Ook hier zit er weer een boek tussen dat gepubliceerd werd bij een schimmige uitgever, net zoals dat het geval was bij een van de boeken van Dutton. Woodleys The Rythm of the West: Biohistory of the Modern Era AD 1600 to the Present werd gepubliceerd bij Scott-Townsend Publishers. In één van haar promotiefolders prijst deze uitgeverij zich als volgt aan:
“Do You Discriminate? Books and journals for the discriminating mind. Scott-Townsend distributes books that address and provide information on vital racial, cultural, and demographic trends largely ignored by mainstream publishers.” (Bron).
De uitgeverij vermeldt ook Mankind Quarterly als een van haar uitgaves, net als het tijdschrift The Journal of Social, Political and Economic Studies. Het artikel van Volkmar Weiss dat De Vries citeert, werd gepubliceerd in dat laatste tijdschrift.
Een kritische lezer zal misschien opmerken dat in de bibliografie van De Vries ook artikels staan van deze figuren die gepubliceerd werden in echte academische tijdschriften. Dit is waar, maar het gaat hier om tijdschriften waarvan bekend is dat de redactieraad geïnfiltreerd is door race science-sympathisanten die ervoor zorgen dat artikels van bevriende auteurs de peer review passeren. Niet toevallig citeert De Vries vooral uit de tijdschriften die vaak genoemd worden om dit fenomeen te illustreren: Intelligence, Personality and Individual Differences (worden hier aangehaald als voorbeelden van deze tactiek) en Evolutionary Behavioral Sciences (wordt samen met Intelligence hier aangehaald als voorbeeld. Zie ook het hierboven aangehaalde artikel van Rebecca Sear en Cathryn Townsend). Het tijdschrift Intelligence heeft onlangs een verandering in de redactieraad doorgevoerd en zegt expliciet een nieuwe wind te willen laten waaien.
De Vries citeert niet alleen HDF-leden, het citeren gebeurt ook in omgekeerde richting. Op 26 januari 2024 stelde hij een preprint van het artikel beschikbaar op een online platform. Op 1 april 2024 zal deze preprint vermeld worden op Aporia, het online magazine van HDF. Daar wordt het artikel omschreven als “one of the most interesting articles that came to [their] attention that week”. Op 2 april publiceert Emil Kirkegaard op X een post waarin hij verwijst naar deze preprint.
Conclusie
Samengevat kunnen we stellen dat, hoewel De Vries in zijn artikel zelf geen beweringen doet over ras, er toch een duidelijke stem gegeven wordt aan auteurs uit het race science netwerk. Deze auteurs worden niet serieus genomen in wetenschappelijke kringen, maar proberen wel legitimiteit te verkrijgen door associatie met mainstream wetenschappers en academici. Indien De Vries werkelijk de teksten gelezen heeft die hij citeert, kan hij niet anders dan op de hoogte zijn van de racistische opvattingen die in deze teksten uiteengezet worden. Wanneer men deze auteurs en hun werken opzoekt, is het bovendien onmogelijk om niet geconfronteerd te worden met artikels die uitleg geven over de problematische aard van hun opvattingen. Het lijkt dus weinig waarschijnlijk dat De Vries niet op de hoogte is van de controverses rond en het problematische karakter van de auteurs die hij citeert. Hoewel De Vries zelf in het artikel dus geen racistische ideeën verdedigt, helpt hij met het artikel wel om racistische pseudowetenschap te legitimeren. Dit is ook de manier waarop het geformuleerd werd in de introductie van het Apache-artikel.
Met deze gedetailleerde analyse van De Vries’ bibliografie hopen we dus de door Astrid Elbers van Doorbraak gevraagde “grondige onderbouwing” gegeven te hebben van de stelling dat “De Vries in 2024 een rist racistische pseudowetenschappers gelegitimeerd [heeft] door hen in een artikel te citeren”.
Literatuursuggestie
Voor een zeer recente kritische discussie van race science en haar banden met white nationalism, zie: Bird et al., 2025, “Racial hereditarian research remains unjustified and harmful: A reply to Woodley et al. (2025a, b)”, https://doi.org/10.1016/j.intell.2025.101967.